000

Osmanlı Padişahları Hakkında Bilinmeyenler!

Listeler Abdullah Ergun 6 Okunma

Osmanlı Padişahları

  1. yüzyıl ile 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar varlığını sürdürmüştür Osmanlı Devleti. Türk devleti olarak ön plana çıkan imparatorluk ilk başlarda Anadolu’da kurulmuştur. İlk kurulduğu günden varlığının son anına kadar geniş bir toprak bütünlüğüne sahip olması en önemli özelliklerinden biri olarak kabul edilmektedir. Tarihi olarak baktığımız zaman 1281 yılında kurulmuş ve 29 Ekim 1923’te tamamen yıkılmıştır.

Osmanlı Devleti’nin en önemli özelliklerinden biri de birçok ırkı ve birçok dili bünyesinde barındırmasıdır. Resmi evraklar göz önünde bulundurulduğunda toplamda 40 milyon civarında bir nüfusa sahip olmuştur. Osmanlı Devleti’nin en geniş topraklara sahip olduğu dönemlerde Arnavutluk, Yunanistan, Bulgaristan, Yugoslavya, Romanya ve Akdeniz’in doğusunda ki adalar devlete aitti. Tabiki bununla birlikte Macaristan ve Rusya’nın bir bölümü Kafkasya, Irak, Suriye, Filistin, Mısır, Cezayir, Kuzey Afrika ve Arabistan tamamen Osmanlı’ya aitti. Bu kadar toprak bütünlüğüne sahip olabilmek için çeşitli savaşlara giren Osmanlı’nın zeki ve ileri görüşlü padişahları bulunmaktaydı. Şimdi hep birlikte kuruluşundan bitişine kadar padişahları inceleyim.

  1. Osman Bey

Osmanlı Devleti’nin kurucusu olan Osman Bey Bilecik’te doğmuştur. Gördüğü bir rüyayı yorumlaması için Şeyh Edebali’ye giden Osman Bey büyük bir devlete sahip olacağını fark etmiştir. Bunun üzerine çeşitli mücadelelerde bulunan Osman Bey kısa bir süre içerisinde Osmanlı Devleti’ni kurmuştur. Nitekim devletin ismi Osman Bey’in isminden alınmıştır. Babasının Bizans sınırlarına yakın bir uç beyi olması devlet kurmasında ki en önemli nedenlerden biridir. 1258 yılında doğan Osman Bey 1326 yılında ölmüştür. Bursa’nın oğlu Orhan Gazi tarafından alınması ile devletin başına Orhan Gazi’yi getirmiştir. Ölüm sebebi ile ilgili çeşitli bilgiler olsa da felç geçirdiği için öldüğü tahmin edilmiştir.

  1. Orhan Bey

Osmanlı Devleti’nin padişahları denildiği zaman akla gelecek en önemli isimlerden biri Orhan Bey. Nitekim devletin en büyük değişimleri bu dönemde yaşanmıştır. Babasından aldığı tahtı önce Bilecik’ten Bursa’ya taşımıştır. Böylece Osmanlı’nın Bursa’ya ilk ayak bastığı dönem Orhan Bey zamanındadır. 1281 yılında doğan ve 1360 yılında ölen Orhan Bey birçok askeri başarıya da imza atmıştır. Bursa’yı almak ile yetinmeyen Orhan Bey Gebze, Akça Koca İzmit, Yalova, Mudurnu, Pazaryeri, Sapanca, Kandıra ve Samandra gibi yerleri de beyliğine dâhil etmiştir. Tabiki az önce belirtiğimiz gibi ciddi yenilikler Orhan Bey döneminde çıkmıştır. Örneğin Osmanlı Devleti’nin yazılı kanunları ve yasaları bu dönem içerisinde kayıt altına alınmıştır. İlk vezir, kadı ve subaşı atamaları bu dönemde yapılmıştır. Devletin tamamen güçlenmeye başladığı dönem olarak da lanse edilir. Osmanlı Devleti’nin ilk düzenli ordusu da bu dönemde kurulmuştur.

  1. Murat

Osmanlı Devleti’nin padişahları bilindiği üzere ileri görüşlü ve gerçekten başarılı kişiliklere sahip insanlardır. Bunun en önemli ispatı ise bu dönem içerisinde ortaya çıkacaktır. Çünkü babası Orhan Bey’den almış olduğu devlet ilk defa isyanlara maruz kalmıştır. Buda birçok konuda mücadele etmesini sağlayacaktır. 29 Haziran 1326 yılında Bursa’da doğan Murat 28 Haziran 1389’da I. Kosova Muharebesi’nde öldürüldü. Savcı Bey ayaklanması ile mücadele eden Murat devlet içerisinde herhangi bir kalkışmanın olmaması için öncelikle Savcı Bey’i boğarak öldürttü. Daha sonrasında ona inan ve onunla birlikte hareket edenler için çeşitli yaptırımlarda bulundu. Babasından almış olduğu tahtın daha da gelişmesi gerektiğine inan Murat Kütahya, Simav, Tavşanlı, Emet gibi bölgeleri oğlu Yıldırım Bayezid’i Germiyanoğulları Beyi Süleyman Şah’ın kızı Devlet Hatun ile evlendirince aldı. Tabiki bununla yetinmeyen Murat Akşehir, Yalvaç, Beyşehir, Seydişehir, Karaağaç, Eğirdir, Isparta gibi yerleri de altın karşılığında almıştır.  Türkleşme dönemlerinin de ilk atılımları Murat Bey zamanında yaşanmıştır. Balkanlar’da alınan topraklara Anadolu’dan yeni insanlar yerleştirilmiştir. Gümülcine ile başlayan genişleme Batı Trakya, Makedonya ile devam etti. Sofya, Niş, Vardar, Struma, Kavala, Drama, Zihne, Serez gibi yerleri ele geçiren Murat Bey Bizans İmparatorluğu’nun en önemli şehri olan Selanik’i de almıştır. Yukarda da belirttiğimiz gibi I. Kosova Muharebesi’nde öldürülmüştür.

  1. Bayezid

Murat Bey’in I. Kosova Savaş’ı sırasında öldürülmesi ile birlikte savaşa çağrılmıştır. Geldiğinde herkes ona biat etmiş ve padişah ilan edilmiştir. Taht kavgalarının oluşmaması için savaş yerinde bulunan kardeşini öldürmüştür. Askeri alanda ciddi bir düşünce yapısına sahip olan Bayezid Sırbistan’ı ele geçirmiştir. Anadolu’da yaptığı savaşlar sonucunda Osmanlı Devleti adına ilk defa Anadolu’da Türk Birliği kurmuştur. Birçok yeri ele geçiren Bayezid tarihte ilk defa esir düşen padişah olarak da bilinmektedir. Çünkü Ankara Savaşı sırasında yaptığı hamleler ile yenilgiye uğramıştır. Buda yetmezmiş gibi Bayezid düşmanları tarafından esir düşürülmüştür. Osmanlı kaynaklarına göre esir düştükten sonra devlet büyümeye devam etse de hiçbir şekilde Bayezid esir düştüğü yerden kurtulamamıştır. Nitekim esir hayatının 8. ayında düşmanları tarafından öldürülmüştür. Bayezid’in ölmesi ile birlikte Fetret Devri başlamıştır.

  1. Mehmet

Bayezid’in oğulları taht için ciddi mücadelelere girmiştir. Bu süreç içerisinde Fetret Devri varlığını devam ettirmekteydi. Emir Süleyman, İsa Çelebi, Musa Çelebi ve Çelebi Mehmet Osmanlı Devleti padişahı olmak için sürekli olarak savaşmıştır. Emir Süleyman ve İsa Çelebi bu mücadeleler sırasında ölmüştür. Musa Çelebi ise Vize Savaşı ve Çamurlu Derbent Savaşı sırasında Çelebi Mehmet’e yenilince tahtın sahibi belli olmuştur. Böylece Mehmet Fetret Devri’ni kapatarak padişahlığını ilan etmiştir. 8 yıl boyunca tahtan inmeyen Mehmet Osmanlı Devleti’ne çeşitli mimari eserlerde bırakmıştır. Diğer padişahlar baz alınırsa toprak için az savaş yapılan dönemlerden biridir. Çünkü uzun yıllar taht için savaş yaşanmıştır.

  1. Murad

 

Avrupa’ya karşı yapılacak en önemli savaşlar Murad döneminde başlamıştır. 1405 yılında Amasya’da doğan Murad 1451 yılında Edirne’de ölmüştür. 23 yıl boyunca tahta kalan Murad birçok savaşa girmiştir. Özellikle Avrupa’da bulunan devletlerin Osmanlı padişahları ve devletine karşı olan tutumundan rahatsızlık duyan Murad tamamen Selanik’i ele geçirmiştir. Almanya ve Macaristan’a karşı savaşana Murad başarılı sonuçlar elde etmiştir. Macarların en önemli kalesini ele geçiren Murad Osmanlı Devleti içinde farklı bir süreci başlatmıştır. Taht kavgalarının oluşmaması için kendisinin rızası ile taht II. Mehmed’e geçmiştir.

  1. Mehmed

Fatih Sultan Mehmed babasının isteği ile tahta gelmiş olsa da genç yaşlarında ilk başlarda fazlasıyla zorlanmıştır. Karaman Bey’i Anadolu’da bozguna uğratan Mehmed 3 yıl boyunca tahta kalmıştır. Bu kısmı belki daha önce duymanız yâda hatırlamıyor olabilirsiniz. Fatih Sultan Mehmed tahta iki kere çıkmıştır. Babasının fermanı ile ilk çıktığında birkaç yeri almayı başarsa da bir türlü istediği sonucu elde edememiştir. Hristiyanların sürekli olarak savaş açması onu zorlamış ve babasına dönüp, ‘Eğer ben padişahsam gel ordunun başında dur eğer sen padişahsan orduna sahip çık’ dedi. Yeniçeri isyanı ile birlikte tahtan indi ve babası tekrar başa geçti. Babası II. Murad oğlunun bu isteği üzerine tahta yeniden geldi. Ölene kadar hiçbir şekilde tahtan inmedi. Tahtın varisi olan Fatih Sultan Mehmed ise daha babasının ölümü ile tekrar tahta sahip oldu. Osmanlı Devleti için en güzel ilerleme bu dönemde kaydedilmiştir. Nitekim Bizans’ın elinde bulunan İstanbul Fatih’in gemileri karadan yürütmesi ile ele geçirilmiştir. Daha sonrasında Fatih Anadolu’da ve Avrupa’da birçok yeri kazanınca Osmanlı ilerleyişini sürdürmeye devam etmiştir. Osmanlı Devleti padişahları denildiğinde akla ilk gelen Fatih Sultan Mehmed bu dönemde altın parada bastırmıştır. Daha sonrasında ise kazandığı yerleri Türkleştirmiş ve Osmanlı’ya birçok kanun, yasa kazandırmıştır. Hristiyanlara ve farklı ırklara saygı duyulmasını isteyen Fatih ölümünün son anında kadar tahtan inmemiştir. Mimari, siyasi ve daha birçok alanda da yenilikleri Fatih Sultan Mehmed döneminde görmekteyiz.

  1. Bayezid

Osmanlı Devleti II. Bayezid döneminde toprak olarak bütünlüğünü korurken siyasi ilişkilerde büyük adımlar atmaya başlamıştır. Biraz diplomasi dönemi de diyebiliriz. 3 Aralık 1447 yılında doğan ve 26 Mayıs 1512 yılında ölen Bayezid 31 yıl boyunca tahtta kalmıştır. Osmanlı kaynaklarına göre Fatih Sultan Mehmed’den sonra ki en bilgili padişah olarak lanse edilmektedir. II. Bayezid’in en büyük özelliklerinden biri savaştan hoşlanmamasıdır. İlim ve bilim ile ilgili çeşitli çalışmalar yapmıştır. Osmanlı Devleti bu dönemde Memluk, Irak ve Venedik ile çeşitli anlaşmalara imza atmıştır. Anlaşmaların temelinde barışın olduğunu belirtmemiz gerekmektedir. Osmanlı padişahları arasında en az savaş yapan padişahlardan biri olarak bilinen Bayezid oğlu için feragat metni yayınlayınca tahtan inmiştir. Dimetoka yakınların da öldüğü bilinmektedir.

  1. Selim

Babası II. Bayezid’den tahtı devralan I. Selim 10 Ekim 1470 yılında doğmuştur. Ölümü ile ilgili kesin bir tarih bilinmemektedir. Fakat gün yüzüne çıkan kaynaklara göre 22 Eylül 1520 yılında ölmüştür. Osmanlı Devleti’nin İslamiyet politikası güttüğü dönemlerin padişahıdır. Suriye, Lübnan ve Filistin I. Selim döneminde ele geçirilmiştir. Osmanlı’nın ilk İslam Halifesi olmuştur. Genel olarak fetih politikasını Doğu’dan yana kullanmıştır. Mısır’ın fethine başladığı sırada halifelik görevini de yürütmektedir. Baharat Yolu ele geçirildi. Askeri alanda birçok yenilik yapıldı ve kutsal emanetlerin hepsi İstanbul’a taşındı. Bununla birlikte Venediklilerin Kıbrıs’a ödediği vergiler artık Osmanlı Devleti’ne geçti. Babasının Memluk ile yaptığı siyasi faaliyetleri ret eden Selim Memluk’ü tamamen ele geçirdi. Ölene kadar hiçbir şekilde tahttan inmemiştir. Ayrıca yukarda belirttiğimiz gibi Osmanlı Devleti’ne tamamen halifelik geçmiştir. Selim’den sonra gelecek padişahlar aynı zaman halifelik görevini de yürütecektir.

  1. Süleyman

Kanuni Sultan Süleyman Osmanlı padişahları arasında en uzun süre tahtta kalan isimdir. Tam 46 yıl boyunca tahttan inmemiştir. 6 Kasım 1494 yılında doğan Süleyman 7 Eylül 1566 yılında ölmüştür. Batı’da Muhteşem Süleyman olarak anılırken Doğu’da adaleti ve hoşgörüsü ile Kanuni Sultan Süleyman olarak adlandırılmaktadır. Avrupa’da Osmanlı Devleti Kanuni ile ciddi bir ilerleyiş içerisine girmiştir. 21 eyalet ve 250 sancak ile Avrupa, Asya ve Afrika’da Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı varlığını sürdürmüştür. Belgrad, Rodos, Budin, Bağdat, Karadağ, Revan, Nahçıvan, Macaristan, Boğdan Mora, Dalmaçya, Estergon, Trablusgarp, Sakız Adası, Zigetvar, Safevi bu dönemde Osmanlı’nın eline geçmiştir. Macar Krallığı Kanuni Sultan Süleyman’ın fetih politikası ile tamamen ortadan kalkmıştır. Tabiki fetih politikalarının yanı sıra Türkleşme hızla devam etmektedir. İlim ve bilim bu dönemde de ön plana çıkmıştır. Ölümün son anına kadar hiçbir şekilde tahtan inmemiştir. Ayrıca Kanuni Sultan Süleyman’ın Osmanlı Devleti’nin en uzun süre sefer yapan padişahı olduğunu da unutmamalısınız. Nitekim son seferinde ölmüştür.

  1. Selim

28 Mayıs 1524 yılında doğan ve 15 Aralık 1574 ölen II. Selim babasının izinden gitmeye devam etmiştir. Edebiyata ciddi anlamda önem veren II. Selim’in kendine ait birçok eserde bulunmaktadır. Karadan yapılan savaşlardan ziyade bu dönemde birazcık deniz savaşları ön plana çıkmaktadır. Sakız Adası’nın tamamı başta olmak üzere Bobokça, Yemen ve Kıbrıs Osmanlı’ya geçmiştir. Avusturya ile de barış anlatması imzalanmıştır. II. Selim 8 yıl boyunca tahta kalmıştır. Fakat hiçbir şekilde sefere çıkmamıştır. Buda ona sefere çıkmayan ilk padişah özelliğini getirmiştir. Ölene kadar hiçbir şekilde tahtan inmemiştir.

  • Murad

Osmanlı Devleti için en geniş sınırlar III. Murad döneminde oluşmuştur. 4 Mayıs 1546 yılında doğan III. Murad 16 Ocak 1595 yılında ölmüştür. Osmanlı padişahları arasında en ileri görüşlü ve en yayılmacı politikayı izleyen padişah olarak da bilinmektedir. Babasının yapmış olduğu Avusturya antlaşmasını hiçe sayarak savaşlar başlatmıştır. Ticari ilişkiler ve Avrupa devletleri ile siyasi kararlar bu dönemde ön plana çıkmıştır. Tamamen Dünya geneline Osmanlı İmparatorluğu varlığını sürdürmeye devam ettirmektedir. Ölene kadar hiçbir şekilde tahttan inmeyen III. Murad Doğu ağırlıklı bir fetih politikası sürmüştür.

      III.          Mehmet

(c) National Trust, Anglesey Abbey; Supplied by The Public Catalogue Foundation

26 Mayıs 1566 yılında doğan Osmanlı padişahı 21 Aralık 1603 yılında ölmüştür. Babasından tahtı alan III. Mehmet Avrupa sorunlarını çözmek için savaşlar yapmıştır. Fakat istediği gibi sonuçlar elde edemeyen III. Mehmet kısa bir süre içerisinde Yeniçerilerin isyanı ile karşı karşıya kalmıştır. Yeniçeriler sefere çıkmasını ve orduyu komuta etmesini istemektedir. Bu durumun ciddiyetini anlayan III. Mehmet seferlere çıkmaya başlamıştır. Karakter özelliklerine bakacak olursak Osmanlı padişahları arasında en sessiz ve en sakin padişahtır. 8 yıllık taht süresi boyunca barışçıl bir politika izlemiştir. Sefer konusunda diğer bir özelliği ise Kanuni Sultan Süleyman’dan sonra seferlere çıkan ilk padişahtır. Osmanlı Devleti savaşlardan bu dönemde başarısız ayrıldığı için siyasi ilişkilere biraz daha önem vermiştir.

  1. Ahmed

18 Nisan 1590 yılında doğan I. Ahmed 22 Kasım 1617 yılında ölmüştür. 14 yıllık taht hayatı boyunca birçok siyasi atılımda bulunmuştur. Yayılmacı politikadan ziyade ikili ilişkiler I. Ahmed döneminde ön plana çıkmaktadır. Osmanlı padişahları arasında en çok siyasi anlaşma yapan padişah olarak da bilinmektedir. Avrupa ile eşit sayılmamıza yönelik anlaşmayı yapan padişahtır. Celali İsyanı Kanuni Sultan Süleyman döneminde başarılı bir şekilde ortadan kaldırılmıştı. Fakat I. Ahmed döneminde çıkan Celali İsyanı zor bastırılmıştır. Çünkü siyasi ilişkilere önem veren padişah iç politika ile ilgili bir yaptırımda bulunmamıştır. Buda isyanların ortaya çıkmasına neden olmuştur.  Ölene kadar hiçbir şekilde tahtan inmeyen I. Ahmed ilim ve bilim yönünden de yatırımlar yapmıştır. Günümüzde birçok eser bu dönemde oluşturulmuştur.

  1. Mustafa

Osmanlı Devleti için en sorunlu dönem olarak adlandırılmaktadır. Bu dönem aslında Osmanlı içerisinde birçok fikir çatışmasının olduğunu da göstermektedir. Nitekim psikolojik sorunları olmasına rağmen tahta getirtilen I. Mustafa birçok kişi tarafından desteklenmiştir. Özellikle kerametinin olduğuna inananlar onun padişah olması ile birlikte gelişmeye devam edeceklerine inanmaktaydı. Fakat işler beklendiği gibi gitmedi ve I. Mustafa kadılardan birini dövdürdü. Bu durumun kabul edilemeyeceğini belirten âlimler I. Mustafa’nın kanının helal olduğunu lanse etti. Nitekim yeğeni tarafından tahttan indirildi. 1 yıllık tahta kalan I. Mustafa herhangi bir atılımda bulunmamıştır.

    II. Osman

3 Kasım 1604 yılında doğan ve 20 Mayıs 1622 yılında ölen II. Osman amcasını tahtan indirilmiştir. Osmanlı padişahları arasında isyanla giden ilk padişah olma özelliği taşımaktadır. İran ilişkilerine önem veren II. Osman İtalya, Akdeniz ve Lehistan seferlerine çıkmıştır. Tabiki bu kadar atılımı sadece 4 sene içerisinde yapmıştır. Nitekim az öncede belirttiğimiz gibi II. Osman Yeniçerilerin isyanı sonucunda tahtan indirilmiştir. Bir günlük esir hayatı süren II. Osman Sadrazam Kara Davut Paşa tarafından katledilmiştir. Ölmesi ile birlikte psikolojik sorunları olan I. Mustafa tekrardan tahta getirilmiştir. Fakat ilk tahta geldiği gibi sadece 1 sene padişahlık görevini üstlenmiştir. Daha sonrasında da İstanbul’da ölene kadar hapsedilmiştir.

    IV. Murad

Osmanlı Devleti duraklama dönemi IV. Murad’ın tahta gelmesi ile devam etmektedir. 27 Temmuz 1612 yılında doğan IV. Murad 8 Şubat 1640 yılında ölmüştür. Genel olarak fetih politikasından ziyade siyasi ilişkiler bu dönemde de devam etmiştir. Özellikle ticari anlamda yenilikleri sıklıkla görebileceğiniz bir dönemdir. Osmanlı padişahları arasında farklı ve yeni düzenlemeler yapan bir padişah olduğunu da unutmamanız gerekmektedir. Nitekim IV. Murad döneminde içki, sigara ve tütün yasaklanmıştır. Bununla birlikte gece sokağa çıkan insanların kafası kesilmektedir. Özgürlüklerin kısıtlandığı İslami düşüncelerin ön plana çıktığı bir dönemde diyebiliriz. Devlet üzerinde ki kadınlar ve saray ağaları bu dönemde ortadan kaldırılmıştır. 17 yıl tahta kalan IV. Murad Doğu’ya yönelik bir politika izlemiştir. Ölene kadar da tahtan hiçbir şekilde inmemiştir.

İbrahim

DCF 1.0

Osmanlı Devleti’nde en önemli yasakların uygulanmaya devam ettiği dönemde başa gelen İbrahim babasından kalan yasakları devam ettirmektedir. 5 Kasım 1615 yılında doğan ve 18 Ağustos 1648 yılında ölen İbrahim siyasi atılımlarda bulunmamıştır. Osmanlı padişahları arasında en durgun geçen dönemlerden biri de İbrahim’ aittir. Nitekim halk üzerinde ciddi bir baskı kurmayı hedefleyen İbrahim şehri gezdiği sırada karşısına öküz arabası çıkar. Öküzün uzun uğraşlar sonucunda kendisine yol verdiğini fark eden İbrahim halka araba kullanmayı tamamen yasaklamıştır. Şeyhülislam tarafından gerçekleştirilen darbe ile tahtan indirilmiştir. Kısa bir süre içerisinde de Sadrazam Mevlevi Sofu Mehmet Paşa tarafından boğdurulmuştur.

IV. Mehmed

Osmanlı padişahları arasında en genç tahta çıkan padişahtır IV. Mehmed. 2 Ocak 1642 yılında doğan ve 6 Ocak 1693 yılında ölen IV. Mehmed henüz 7 yaşında iken padişah olmuştur. Genç yaşında olması ile birlikte devleti babaannesi Kösem Sultan ile Turhan Sultan yönetmektedir. Bir nevi devlet içerisinde karışıklıkların ve fikir ayrılıklarının görüldüğü dönemde diyebiliriz. 39 yıl boyunca tahtın tek sahibi olan IV. Mehmed siyasi atılımlarda bulunmuş olsa da bir türlü istediği sonuçları elde edememiştir. Buda sonunun gelmesine neden olacaktır. Anlaşmalar imzalamış olsa da İkinci Mohaç Muharebesi onu tahtından etmiştir. Başlayan isyanlar ve müdahaleler ile tahtan indirilmiştir. Edirne’de yaşamına neden etmiş ve orada ölmüştür.

II.   Süleyman

Osmanlı Devleti’nin eğitim anlamında en donanımlı padişahlarından biridir II. Süleyman. Birçok başarıya imza atmış ve saray içerisinde özel dersler almıştır. Fakat tahta geçtiği tarih pek iç açıcı bir dönem olmadığı için düşüncelerini uygulamakta zorlanmıştır. 15 Nisan 1642 yılında doğmuş ve 22 Haziran 1691 yılında ölmüştür. 4 yıllık padişahlık serüveninde toprak kayıpları devam etmektedir. Mimari ve edebiyat alanında günümüze birçok eser kazandırmış olsa da Osmanlı’nın yeniden yükselmesini sağlayamamıştır. Osmanlı padişahları arasında birçok sorun ile boğuşan padişahlardan biri olarak da adlandırabiliriz. Tahta gelmesi ile birlikte 4 yıllık görevi öldüğünde son bulmuştur. Resmi kaynaklara göre şehzadelik döneminin geçtiği Edirne’de ölmüştür.

II. Ahmet

Osmanlı Devleti yavaş yavaş güç kaybetmeye başladığında tahta II. Ahmet gelmiştir. 25 Şubat 1643 yılında doğan ve 6 Şubat 1695 yılında ölen II. Ahmet Osmanlı’nın en zor dönemlerinde padişah olmuştur. Halk her ne kadar II. Ahmet’te itaat etse de Osmanlı’nın güç kaybı devam etmekteydi. Özellikle dış devletler ve beylikler Osmanlı’nın bitmesi için birçok atılımda bulunuyordu. 4 yıllık taht hayatında Viyana yenilgisine karşı gelen ilk padişahtır. Malum 2. Viyana bozgunu hem halkı hem de devleti ciddi anlamda etkilemiştir. Bu sarsıntılardan ve sorunlardan kurtulmak için Avusturya’ya karşı hamleler yapmak için sefer hazırlıklarına girişmişlerdir. Fakat sefer yapacak kadar tahta uzun süre kalamamış ve tahtının 4. yılında ölmüştür.

II. Mustafa

Osmanlı padişahları arasında keskin çizgilere sahip olan padişahlardan biridir. 6 Şubat 1664 yılında doğmuş ve 29 Aralık 1703 yılında ölmüştür. 31 yaşında tahta geçen II. Mustafa sadece 8 yıl hüküm sürmüştür. Osmanlı’nın başına geçtiğinde atalarının izinden gideceğini ve kaybedilen toprakların geri alınacağı her zaman için vurgulamıştır. Fakat işler istediği gibi gitmemiş Karlofça Antlaşması’nı imzalamak zorunda kalmıştır. Antlaşmanın şartlarını yerine getirmiş ve Osmanlı’nın en büyük toprak kaybına neden olmuştur. Tabiki tahtta kaldığı sürece çeşitli mimari eserleri yaptırmış olsa da toprak kaybına neden olması onun sonunun gelmesini hızlandırmıştır. Edirne Vakası olarak bilenen Yeniçeri isyanı ile tahttan indirilmiştir. Padişahlığını kaybettikten bir sene sonra ise İstanbul’da ölmüştür.

III. Ahmed

Osmanlı Devleti artık toprak bütünlüğünü kaybetmeye devam etmektedir. Bu süreç içerisinde 30 Aralık 1673 yılında doğan ve 1 Temmuz 1736 yılında ölen III. Ahmed tahta gelmiştir. Osmanlı ile ilgili mutlaka bilmeniz gereken Lale Devri III. Ahmed tarafından planlanmıştır. Nitekim III. Ahmed Lale Devri padişahı olarak da bilinmektedir. Annesinin diretmesi sonucunda ciddi bir eğitim almıştır. Özellikle devlet işleri konusunda bilgi sahibidir. Tabiki kendini geliştirmesi Osmanlı’nın zayıflamasına çözüm olmamıştır. 27 yıllık taht hayatında Prut Savaşı’na girmiş olsa da Osmanlı ve Avusturya arasında imzalanan Pasarofça Antlaşması’nın mimarıdır. İmzaladığı antlaşma Venedik başta olmak üzere birçok yerine kaybedilmesine neden olmuştur. Nitekim 27. yılında Patrona Halil önderliğinde başlayan yeniçeri isyanının kurbanı olmuş ve tahtan indirilmiştir. 1736 yılında İstanbul’da ölmüştür.

  1. Mahmud

2 Ağustos 1696 yılında Edirne’de doğan ve 13 Aralık 1754 yılında İstanbul’da ölen I. Mahmud yeniçeriler tarafından tahta getirilmiştir. Buda yeniçerilere itaat etmesini sağlayacaktır. Nitekim devlet üzerinde hakimiyeti ciddi anlamda zayıflamıştır. Yeniçeriler ne derse onu yapmaktadır. Bu durumda birçok yerin kaybedilmesini sağlamıştır. Yeniçerileri dinlemek istemeyen I. Mahmud halkında yardımı ile birlikte Patrona Halil’i öldürmüştür. İran Savaşları’nı başlatan I. Mahmud Rusya ve Avusturya ile sıklıkla karşı karşıya kalmıştır. İran yapılan savaşı fırsat bilen Rusya ve Avusturya Osmanlı’yı ele geçirmek için sürekli olarak atılımlarda bulunmuştur. 24 yıllık taht hayatı boyunca Osmanlı’ya birçok mimari eserde kazandırmıştır. Osmanlı padişahları arasında halkı ile hareket eden nadir padişahlardan biri olarak da bilinmektedir.

III. Osman

Osmanlı Devleti yavaş yavaş bütünlüğünü kaybederken tahta III. Osman gelmiştir. 2 Ocak 1699 doğumlu olan ve 30 Ekim 1757 yılında ölen III. Osman siyasi olarak en durgun döneminde padişahıdır. III. Osman’dan bahsedilirken her zaman merhametli, anlayışlı biri denir. Özellikle rüşvet ve yalana karşı tahammülü yoktur. Edebiyat ve mimari olarak bu dönemde gelişmeler yaşansa da toprak bütünlüğünün kaybedilmesine hiçbir şekilde önlem alınamamıştır. Nitekim 3. yıllık padişahlık serüveni ölümü ile tamamlanmıştır. Osmanlı’nın en sakin dönemlerinden biri de diyebilir III. Osman dönemi. Toprak kaybı biraz daha yavaşlasa da yükselme yada tekrar büyüme gibi durumlar olmamıştır.

III. Mustafa

28 Ocak 1717 yılında doğan ve 21 Ocak 1774 yılında ölen III. Mustafa 17 yıl boyunca tahta kalmıştır. Osmanlı padişahları arasında devlete müdahale etmeye başlayan ilk padişah olarak da nitelendirilebilir. Çünkü devletin zayıflaması ile birçok sorunun önüne geçilmesi için III. Mustafa giderleri azaltmaya çalışmıştır. Tekrardan kaybedilen toprakları almak için atılımlarda bulunsa da bir türlü istediği sonucu elde edememiştir. Toprak kazanmak için kurduğu topçu birlikleri de çözüm olmamıştır. Tabiki bu dönemde yapmış olduğu en önemli şey depremde zarar gören Fatih Camii’ni onarmaktır. Bununla birlikte diğer padişahlar gibi günümüze mimari eserler bırakmıştır. Ölümü ile birlikte tahtan mecburen inmiştir. Bu süre içerisinde halka barışı ve sevgiyi aşılamıştır.

  1. Abdülhamid

20 Mart 1725 yılında doğan ve 7 Nisan 1789 yılında ölen I. Abdülhamid siyasi, askeri alanlarda çeşitli yeniliklerde bulunmuştur. İstanbul ile ilgili Osmanlı döneminde mutlaka yangınları hatırlarsınız. İşte kundaklama operasyonlar I. Abdülhamid döneminde ortaya çıkmıştır. Osmanlı padişahlarını genel olarak değerlendirsek en çok I. Abdülhamid öneminde eserler zarar görmüştür. Askeri alanda yaptırdığı en büyük iyileştirme ise tespit çalışmalarıydı. Savaşa gitmeden para alan ve askeriye de görev almayan kişilerin hepsini çıkardı ve maaşlarını kestirdi. Osmanlı İran mücadeleleri bu dönemde de devam etti. İranlıların eline geçen Basra I. Abdülhamid tarafından geri alındı. Uzun bir süre sonra kaybettiğimiz bir toprağı geri almış bulunmaktayız. Ruslara karşı mücadele eden I. Abdülhamid’in 15 yıllık taht hayatı ölümü ile son bulmuştur.

III. Selim

24 Aralık 1761 yılında doğan ve 28 Temmuz 1808 yılında ölen III. Selim babasının izin gitmeyi kendine hedef koymuştur. 18 yıllık taht hayatı boyunca siyasi ilişkilere önem vermiş ve Ruslar ile mücadelelere devam etmiştir. Çeşitli reformlar yayınlamış ve devletin yükselmesi eski gücüne kavuşması için iyileştirmeler yapmıştır. Fransa ve Avusturya ile en önemli siyasi ilişkiler III. Selim sayesinde yapılmıştır. Hatta Fransa’ya ilk mektup gönderen padişah olarak da nitelendirebiliriz. Tabiki yaptığı iyi işler sonun sonunun gelmesini de ciddi anlamda hızlandırmıştır. Askeri alanda yaptığı yenilikler ile birlikte Kabakçı Mustafa’nın emir komutasında bulunan yeniçeriler isyan etmiştir. İsyanı uzun bir süre bastıramayan III. Selim yerine gelecek olan IV. Mustafa tarafından öldürülmüştür. Böylece 18 yıllık taht hayatı ölümü ile sonlandırılmıştır.

IV. Mustafa

8 Eylül 1779 yılında doğan ve 17 Kasım 1808 yılında ölen IV. Mustafa isyanlar sonucunda tahta getirilmiştir. Fakat bu durum özellikle Rusları çileden çıkarmıştır. Nitekim III. Selim ile devam eden ve güzel giden ilişkileri bulunmaktadır. Tabiki isyanla gelen padişah için büyük bir son hazırlanmaktadır. Rusçuk Alemdar Mustafa Paşa’nın IV. Mustafa’yı öldürülmesi için 10.000 askerle İstanbul’a gelmesi bu dönemin en önemli olayı olarak nitelendirilir. Uzun bir taht hayatı süremeyen ve padişahlığının 14. ayında öldürülen IV. Mustafa Osmanlı’da idam edilen padişahlardan biridir. Kısa süren padişahlık döneminde III. Selim’e ait bir takım yenilikleri de kaldırmıştır. Osmanlı padişahları göz önünde bulundurulduğunda isyan gelen IV. Mustafa gene isyan korkusu ile idam edilmiştir. İdamın emrini veren ise ondan sonra padişah olan II. Mahmud’dur.

II. Mahmud

20 Temmuz 1785 yılında doğan ve 1 Temmuz 1839 yılında ölen Osmanlı padişahı II. Mahmud bilgisi, merhameti ve zekâsı ile kendisinden epey söz ettirmiştir. Bilim alanında Osmanlı’ya birçok eser kazandırmıştır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi IV. Mustafa’nın idam edilmesinin emrini vermiştir. Tekrar oluşabilecek bir isyanın böylece önüne geçilmiştir. Tabiki Osmanlı artık yavaş yavaş tüketme, bitti dönemindedir. Toprakların kaybedilmesi ile Avrupa’dan birçok devletle sözleşmeler veya antlaşmalar imzalanmıştır. II. Mahmud’da kendi döneminde Rusya ile Bükreş Antlaşması imzalamıştır. Türk olmama isteği ile hareket eden Sırp İsyanları ise yavaş yavaş Osmanlı’nın Avrupa’da egemenliğinin bitmesin neden olacaktır. II. Mahmud’un yapmış olduğu savaşlara baktığımız zaman İran ve Rus Savaşları ön plana çıkmaktadır. Bir önceki padişahı idam ettirmesi isyana kalkışmayı düşünen yeniçerilerin cesaretini tamamen kırmıştır. Buda ölümünün son anına kadar tahta olmasını sağlamıştır. 31 yıllık taht hayatı ölmesi ile de son bulmuştur.

Abdülmecid

25 Nisan 1823 yılında İstanbul’da doğan ve 26 Haziran 1861 yılında İstanbul’da ölen Abdülmecid 22 yıl boyunca tahta kalmıştır. Atalarının izlediği yayılmacı ve fetih politikalarını uygulama isteği onun zorlanmasına neden olmuştur. Çünkü Osmanlı’nın güç kaybetmesi karşı tarafta yer alan devletlerin büyümesini sağlamıştır. Osmanlı Devleti için demokratikleşme adımları Abdülmecid döneminde mümkün kılınmıştır. Mutlaka duyduğunuz Tanzimat Fermanı Abdülmecid tarafından yayınlamıştır. Tabiki Tanzimat Fermanı ile istediği sonucu bir türlü elde edememiştir. Buda Islahat Fermanı yayınlamasına neden olmuştur. Kırım Savaşı da Abdülmecid döneminde ortaya çıkmıştır. Genel olarak Osmanlı padişahları göz önünde bulundurulsa demokratik bir devlet kurma isteği en çok Abdülmecid döneminde yapılmıştır. Fakat 1 Temmuz 1839 yılında almış olduğu tahtı 22. yılında ölümü nedeniyle bırakmıştır.

Abdülaziz

8 Şubat 1830 yılında doğan ve 4 Haziran 1876 yılında ölen Abdülaziz demokratikleşmeye devam eden Osmanlı padişahı olma özelliği taşımaktadır. Tarihte ilk defa Osmanlı Devleti’nden biri Avrupa’ya seyahat etmiştir. İşte bunu başaran Abdülaziz’dir. Posta pulu, Bank-ı Osman-i Şahane gibi ilk şeyler bu dönemde kurulmuştur. Bununla birlikte Osmanlı Donanması’na ilk defa Abdülaziz döneminde zırhlı araçlar katılmıştır. Demokratikleşme konusunda ise Abdülaziz’in büyük yararlı olmuştur. Kız öğretmen okulu, maden mektebi, Danıştay, Yargıtay, sanayi okulu, Galatasaray Lisesi, İstanbul Üniversitesi bu dönemde kurulmuştur. Ayrıca eklememiz gereken diğer bir konu ise ilk itfaiye teşkilatıdır. Tamamen Abdülaziz günümüzde kullandığımız kurumların ilk atılımını yapmıştır. 15 yıllık taht hayatı kurduğu bakanlar kurulu tarafından sonlandırılmıştır. Bu durumu kabul etmeyen Abdülaziz Osmanlı padişahları arasında ilk intihar eden padişah olarak tarihe geçmiştir. Tahtı kaybettikten 5 gün sonra bulunduğu sarayda intihar etmiştir.

V. Murad

21 Eylül 1840 yılında İstanbul’da doğan ve 29 Ağustos 1904 yılında İstanbul’da ölen V. Murad Osmanlı padişahları göz önünde bulundurulduğun en az tahta kalan isimdir. Abdülaziz’in indirilmesi ile birlikte bakanlar kurulu tarafından tahta getirilmiştir. İlk başlarda devlet için birçok başarılı işlere imza atan V. Murad tahta geldikten sonra büyük bir değişime uğraşmıştır. Nitekim padişahlığının 93. gününde tahtan indirilmiştir. Osmanlı kaynaklarının bir kısmın göre akıl hastası olarak nitelendirilse de bir kısmı padişahlık görevini kaldıramadığı için indirildiğini söylemektedir. Çırağan Sarayı’nda yukarıda belirttiğimiz gibi 29 Ağustos 1904 yılında ölmüştür.

II. Abdülhamid

21 Eylül 1842 yılında doğan ve 10 Şubat 1918 yılında ölen II. Abdülhamid Osmanlı’nın son dönemlerinin hepsine tanıklık etmiştir. Amcası Abdülaziz’in tahtan indirilmesi ve abisi V. Murad’ın saraya kapatılması onu fazlasıyla etkilemiştir. Kendisinin padişahlığı ise bu iki olayın yaşanması ile olmuştur. Osmanlı padişahları saltanat değişimlerini son dönemlerde sıklıkla yaşamıştır. Bu durumun farkında olan II. Abdülhamid değişimin mimarı olan Mithat Paşa’yı yanına almıştır. Demokratikleşme konusunda anayasa çıkarmaya çalışsa da istediği sonucu elde edememe korkusu anayasayı çıkarmasını engellemiştir. Fakat birkaç yıl sonra geri adım atmaktan çekinmeyen II. Abdülhamid anayasayı çıkarmıştır. Meşrutiyeti yeniden ilan etmesi ile birlikte yavaş yavaş sonunu hazırlamaktadır. 31 Mart Vakası onun 33 yıllık taht hayatını sonlandırmıştır. Nitekim Selanik’e kapatılan II. Abdülhamid Yunanistan ve Selanik’inde kaybedilmesi ile yeniden İstanbul’a getirilmiştir. Beylerbeyi Sarayı’na kapatılan II. Abdülhamid burada ölmüştür.

V. Mehmed

2 Kasım 1844 yılında İstanbul’da doğan ve 3 Temmuz 1918 yılında ölen V. Mehmed Osmanlı Devleti’nin tamamen bitiş dönemlerine denk gelmiştir. Nitekim artık padişahlar birilerine bağlı kalarak hareket etmekteydi. Buda V. Mehmed’i İsmail Enver, Ahmed Cemal ve Mehmed Talât paşaya bağlamıştır. Onların gözetimi altında padişahlık yapıyor da diyebiliriz. Osmanlı Devleti’nin tamamen gücünün bittiği dönemlerdir. V. Mehmed tarafından yönetilen Osmanlı Devleti Balkanlar’ı, Libya’yı ve Orta Doğu’yu tamamen kaybetmiştir. Böylece dışarıda artık herhangi bir toprağımız kalmamıştır. 9 yıllık padişahlık hayatı boyunca başkalarının esareti altında kalan V. Mehmed ölümü ile tahtan inmiştir.

VI. Mehmed

Sultan Vahdettin olarak bildiğimiz VI. Mehmed 14 Ocak 1861 yılında İstanbul’da doğmuş ve 16 Mayıs 1926’da San Remo’da ölmüştür. Osmanlı padişahları arasında rejimi tamamen değiştiren padişah olarak da bilinmektedir. Saltanattı tamamen kaldırmıştır VI. Mehmed. Mustafa Kemal Atatürk ve komutasında bulunan askerlerin öldürülmesi için sürekli olarak basın yoluyla halkı bilgilendirmiştir. Bu durum ise yavaş yavaş onun sonunu hazırlamaktadır. Mustafa Kemal Atatürk’ün komutasında yer alan Refet Bele ve birliği İstanbul’a girmişlerdir. TBMM’nin kurulması ile birlikte Vahdettin sürgüne gönderilmiştir. Çünkü yaptığı öldürme haberleri isyan ve iç karışlık olarak yorumlanmıştır. Uzun yıllar yurt dışında sürgünde kalan Vahdettin yani VI. Mehmed İtalya’nın Sam Remo kentinde ölmüştür. Böylece Osmanlı Devleti tamamen bitmiştir.

Osmanlı Devleti 1299 yılında kurulmuştur. Yukarıda belirttiğimiz padişahların kurulduğu andan itibaren bulundukları döneme göre birçok yararı veya zararı bulunmaktadır. Genel olarak baktığımız zaman Osmanlı padişahları fetih politikası gütmüş ve Dünya’ya egemen olma çabası içerisine girmiştir.

  • Kuruluş Dönemi: 1299 – 1453
  • Yükselme Dönemi: 1453 – 1566
  • Duraklama Dönemi: 1566 – 1683
  • Gerilme Dönemi: 1683 – 1792
  • Dağılma Dönemi: 1792 – 1922

Osmanlı’nın dağılması ve tamamen bitmesi ile birlikte Türkiye Cumhuriyeti kurulmuştur.

 

Sosyal Ağlarda Paylaş

Abdullah Ergun {Abdullah Ergun}

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir